Давостағы Дүниежүзілік экономикалық форумның жоғары білім саласына жаңа талаптары

Давостағы Дүниежүзілік экономикалық форумның жоғары білім саласына жаңа талаптары

2025 жылғы Жолдауында Президент Қазақстанды үш жыл ішінде цифрлық елге айналдыру мақсатын қойды. Ал жаңа жылдық жолдауында ол 2026 жылды Цифрландыру және жасанды интеллектті дамыту жылы деп жариялады. Қазақстан цифрлық державаға айналуы керек. Бұл біздің жаңа технологиялық дәуірде өркениетті ел ретінде ортақ өмір сүруіміз мәселесі. Мен халқымыздың мұндай инновацияға психикалық тұрғыдан дайын екеніне сенімдімін.

Сонымен қатар, танымал финтех компаниялары Қазақстанда табысты жұмыс істеп, халқымыздың өмір салты мен өмір салтын айтарлықтай өзгертіп жатыр. Әлемде екі айқын әлемдік технологиялық алып Америка Құрама Штаттары мен Қытай арасында қарқынды бәсекелестік орнады.

Америка президенті АҚШ - тың үстемдігін нығайтуға арналған арнайы бағдарламаның басталғанын жариялады, бірақ Қытай бұл ұлттық қадір - қасиет мәселесі деп санап, шегінбейді. Жасанды интеллект саласында жұмыс істейтін шамамен бес мың компания қазірдің өзінде сол жерде жұмыс істейді. Басқа дамыған елдер де ілгерілеушілікке қол жеткізіп жатыр.

Қазақстан экономика мен қоғамдық өмірге жасанды интеллектті енгізуге де басымдық берді. Қоғамдық қызметтерді цифрландыру, финтех және бірқатар экономикалық салаларда табыстарға қол жеткізген Қазақстан жақсы бастапқы нүктеге ие. IT стартаптарын қолдау үшін толық жұмыс істейтін экожүйе құрылды, ал екі мың компанияны біріктіретін Astana Hub инновациялық кластері жұмыс істейді.

2025 жылы IT қызметтерінің жалпы экспорты шамамен бір миллиард долларды құрады деп бағаланды. Цифрлық активтерге арналған CryptoCity пилоттық аймағы құрылуда. Жедел даму қаласы Alatau City құрылысы басталды. Үкіметтік деректерді жинау және талдау жұмыстары қарқын алып келеді; сарапшылардың пікірінше, бұл алдағы дәуірдің жаңа алтыны.

2025 жылдың мамыр айында жетекші халықаралық және отандық сарапшылардың қатысуымен Жасанды интеллектті дамыту кеңесі өз жұмысын бастады. Қараша айында «Жасанды интеллект туралы» Заңға қол қойылды және ол жақын арада күшіне енеді. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды.

Қазақстанда екі суперкомпьютер, Alem. Cloud және Al - Farabium іске қосылды, ал Астана әкімдігі белгілі Әмірлік компаниясымен бірлесіп жеке платформа жасады. Мамандандырылған кадрларды даярлау үшін мектеп және университет деңгейінде білім беру бағдарламалары жүзеге асырылуда. Мысалы, AI - Sana бағдарламасы бойынша 650 000 - нан астам студент оқудан өтті.

Жақында Қазақстанда мамандандырылған жасанды интеллект зерттеу университеті ашылады. Жасанды интеллекттің пайда болуы болашаққа жол ашатын елдер мен артта қалатын елдер арасында бөліну шекарасын жасады. Сондықтан Мемлекет басшысы цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектті Қазақстан үшін басым даму саласы деп жариялады.

Біздің ЖОО - ға студенттер үшін «оқу және жұмыс» парадигмасының өзгеруіне шұғыл түрде дайындалуы керек екені анық. «4 - 6 жыл оқу → жұмыс табу → табыс табуды бастау» дәстүрлі моделінен басқа, енді ЖОО «оқу + жұмыс + бір мезгілде табыс табу + дағдыларды үнемі жаңартып отыру» жаңа моделін ұсынуы керек. Бұл жасанды интеллект дәуірінде өте маңызды, өйткені дағдылар тез ескіреді және адамдар жұмысы мен табысын үзбей үнемі білім алуы керек.

Давоста өтіп жатқан Дүниежүзілік экономикалық форумның негізгі тақырыптарының бірі жасанды интеллект және жұмыс күшін трансформациялау болды. Сарапшылардың пікірінше, жасанды интеллекттің әлеуетін толық жүзеге асыру үшін ұйымдар өз жұмыс күшін трансформациялауы керек. Еңбек нарығы күрт өзгереді, миллиондаған жұмыс орындары жоғалып, олардың орнына жасанды интеллект дағдыларын қоса алғанда, жаңа білім мен дағдыларды қажет ететін жаңа жұмыс орындары келеді. Ал оқыту бұл мәселеде шешуші рөл атқарады.

Давос сарапшыларының пікірінше, қызметкерлер үздіксіз оқудың өз жұмыстарының бір бөлігі екенін барған сайын мойындайды. Оның орнына, олар маңызды дағдылардың нақты анықтамаларын, тиісті оқытуға қол жеткізуді және осы дағдыларды қолданудың нақты мүмкіндіктерін күтеді.

Давостағы Дүниежүзілік экономикалық форум университеттерді, жұмыс берушілерді және үкіметтерді білім беруді ақылы жұмыспен біріктіретін модельдерді бірлесіп әзірлеуге – жұмысқа біріктірілген дәрежелер, тағылымдамалар және модульдік оқыту арқылы – біріктіруге бағытталған «Оқудан табыс табу құмсалғышы» бағдарламасын іске қосты. Бұл модельдер дағдыларды дамытуды жұмыспен тікелей байланыстырады және салалар мен аймақтарда қайталануы мүмкін ең жақсы тәжірибелерді жасайды.

Жұмысқа біріктірілген оқыту – бұл қос бағдарламалар (дәреже жұмыспен біріктірілген), тағылымдамалар және қысқа модульдік курстар арқылы білім беру мен жұмыс арасындағы дәстүрлі шекараны бұзатын білім беру моделі. Бұл ортада студенттер біліктіліктерін арттыру немесе жаңа дағдыларды игеру үшін бір уақытта оқиды және жұмыс істейді немесе жұмысшылар бір уақытта жұмыс істейді және оқиды.

Жұмысшыларға арналған жаңа қысқа модульдік курстар енді нақты дағдылар мен құзыреттіліктерге бағытталған жылдар емес, апталар немесе айлар бойы оқуды талап етеді. Бұл бағдарламалар сізге дағдыларыңызды нарықтық сұраныстарға тез бейімдеуге және біліміңізді бөлшектеп құруға мүмкіндік береді.

Керімсал Жұбатқанов, С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық ғылыми - зерттеу университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты